Trong bối cảnh hình thành không gian phát triển mới sau hợp nhất, việc công bố điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Vĩnh Long thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050 (ngày 20/3/2026) không chỉ là một bước hoàn thiện về công cụ quản lý, mà thực chất còn là dấu mốc quan trọng cho quá trình tái định hình chiến lược phát triển của địa phương. Sự thay đổi này vượt ra ngoài phạm vi điều chỉnh địa giới hành chính, đặt ra yêu cầu tái cấu trúc một cách hệ thống các yếu tố phát triển – từ phân bổ nguồn lực, tổ chức không gian kinh tế đến việc xác lập lại vị thế và vai trò của tỉnh trong tổng thể vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

1. Định vị mô hình phát triển: từ kinh tế nội địa sang kinh tế biển và năng lượng

Nếu như trước đây, quy hoạch cấp tỉnh chủ yếu mang tính quản lý hành chính, thì hiện nay, quy hoạch được xem là công cụ kiến tạo phát triển, có vai trò dẫn dắt dòng vốn đầu tư, định hướng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh của địa phương. Do đó, việc đánh giá điều chỉnh quy hoạch Vĩnh Long cần được đặt trong mối quan hệ so sánh với xu hướng phát triển chung của vùng và yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng.

Quy hoạch điều chỉnh xác định mục tiêu đến năm 2030 đưa Vĩnh Long trở thành trung tâm kinh tế biển và sản xuất năng lượng tái tạo của vùng, với tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân khoảng 10%/năm, GRDP bình quân đầu người đạt 169,46 triệu đồng, kinh tế số chiếm khoảng 30% GRDP và tổng vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2026–2030 khoảng 480.000 tỷ đồng.

So sánh với mô hình phát triển truyền thống của khu vực, tỉnh vốn dựa nhiều vào nông nghiệp và kinh tế nội địa – định hướng này thể hiện bước chuyển căn bản sang mô hình tăng trưởng dựa trên các ngành có giá trị gia tăng cao, gắn với kinh tế biển, năng lượng tái tạo, logistics và đổi mới sáng tạo.

Ở góc độ vùng, có thể thấy định hướng này tương đồng với xu thế chuyển dịch chung của Đồng bằng sông Cửu Long từ “trọng nông” sang “đa trụ cột”, trong đó kinh tế biển và năng lượng được xem là động lực tăng trưởng mới. Tuy nhiên, so với một số địa phương ven biển đã phát triển sớm về hạ tầng và công nghiệp năng lượng, Vĩnh Long vẫn đang ở giai đoạn “khởi tạo lợi thế”, đòi hỏi nỗ lực lớn trong đầu tư ban đầu và thu hút nguồn lực.

Vị trí tỉnh Vĩnh Long trong ĐBSCL (Ảnh sưu tầm)

2. Tổ chức không gian phát triển: tiếp cận liên kết thay cho phân tán

Quy hoạch đã tổ chức lại không gian phát triển theo 3 vùng kinh tế – xã hội, 5 hành lang kinh tế, 4 khu vực động lực và 5 khu chức năng. Đây là cách tiếp cận có tính hệ thống, hướng tới tăng cường liên kết nội tỉnh và kết nối vùng.

So với mô hình phát triển trước đây vốn mang tính phân tán, thiếu liên kết cấu trúc không gian mới cho thấy sự chuyển dịch sang tư duy “liên kết động lực”. Đặc biệt, việc định vị vùng ven biển là khu vực trọng điểm cho kinh tế biển và năng lượng tái tạo tạo ra một “trục phát triển mới”, góp phần mở rộng không gian kinh tế của tỉnh hướng ra biển.

Tuy nhiên, khi so sánh với các địa phương có hệ thống hành lang kinh tế phát triển đồng bộ, có thể nhận thấy thách thức của Vĩnh Long nằm ở mức độ hoàn thiện hạ tầng kết nối và khả năng tổ chức thực thi liên kết. Nếu không giải quyết tốt vấn đề này, cấu trúc không gian dù hợp lý về mặt quy hoạch vẫn có thể gặp hạn chế trong thực tiễn triển khai.

3. Năng lực thu hút đầu tư: tiềm năng lớn nhưng còn nhiều điểm nghẽn

Các chỉ tiêu phát triển và quy mô vốn đầu tư đặt ra trong quy hoạch cho thấy nhu cầu thu hút đầu tư của tỉnh là rất lớn. Việc xác định rõ các lĩnh vực ưu tiên như năng lượng tái tạo, logistics, công nghiệp chế biến, nông nghiệp sinh thái và du lịch tạo điều kiện thuận lợi cho việc định hướng xúc tiến đầu tư.

So sánh với giai đoạn trước, mức độ rõ ràng và minh bạch của việc điều chỉnh quy hoạch lần này được nâng cao đáng kể, qua đó cải thiện khả năng tiếp cận thông tin của nhà đầu tư. Tuy nhiên, khi đặt trong tương quan với các địa phương trong khu vực, năng lực cạnh tranh của Vĩnh Long vẫn chịu áp lực ở một số khía cạnh: Hạ tầng kỹ thuật và logistics chưa đồng bộ; Quỹ đất sạch và các khu chức năng chưa sẵn sàng ở quy mô lớn; Chất lượng nguồn nhân lực chưa đáp ứng yêu cầu của các ngành công nghệ cao; Thủ tục hành chính ở một số lĩnh vực còn kéo dài.

Những yếu tố này cho thấy, khoảng cách giữa tiềm năng và khả năng hiện thực hóa vẫn là thách thức lớn, đòi hỏi các giải pháp mang tính đột phá trong tổ chức thực hiện.

Sơ đồ điều chỉnh quy hoạch tổng thể tỉnh Vĩnh long (Nguồn: Bản đồ điều chỉnh quy hoạch)

4. Vai trò của thể chế và quản trị địa phương trong thực thi quy hoạch

Theo phát biểu chỉ đạo tại hội nghị Đồng chí Trần Văn Lâu - Bí thư Tỉnh ủy nhấn mạnh yêu cầu thống nhất nhận thức, tăng cường kỷ luật, kỷ cương và đề cao trách nhiệm người đứng đầu trong triển khai quy hoạch. Điều này phản ánh rõ nhận thức về vai trò của thể chế và quản trị trong việc chuyển hóa quy hoạch thành kết quả phát triển.

Thực tiễn cho thấy, sự khác biệt giữa các địa phương trong thu hút đầu tư không chỉ nằm ở quy hoạch hay tiềm năng, mà chủ yếu ở chất lượng điều hành và hiệu quả thực thi chính sách. Do đó, đối với Vĩnh Long, cải thiện môi trường đầu tư cần được xem là quá trình cải cách tổng thể, bao gồm cả thể chế, tổ chức bộ máy và phương thức phục vụ doanh nghiệp.

5. Định hướng giải pháp trọng tâm

Trên cơ sở phân tích và so sánh, để nâng cao hiệu quả triển khai quy hoạch và tăng cường thu hút đầu tư trong giai đoạn tới, cần tập trung các giải pháp sau:

Một là, hoàn thiện thể chế và cải cách thủ tục hành chính theo hướng minh bạch, ổn định, giảm chi phí tuân thủ; bảo đảm tính nhất quán trong thực thi quy hoạch giữa các cấp, các ngành.

Hai là, ưu tiên phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, đặc biệt là giao thông, logistics và hạ tầng năng lượng; tăng cường khả năng kết nối với các hành lang kinh tế vùng.

Ba là, xây dựng danh mục dự án ưu tiên thu hút đầu tư gắn với các trụ cột phát triển; chuẩn bị quỹ đất sạch, hạ tầng kỹ thuật và cơ chế hỗ trợ phù hợp.

Bốn là, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, gắn đào tạo với nhu cầu của doanh nghiệp; chú trọng các lĩnh vực công nghệ, năng lượng và dịch vụ hiện đại.

Năm là, đổi mới công tác xúc tiến đầu tư theo hướng có trọng tâm, trọng điểm; tăng cường ứng dụng chuyển đổi số và nâng cao chất lượng dịch vụ hỗ trợ nhà đầu tư.

Sáu là, nâng cao chất lượng điều hành của chính quyền, xây dựng chính quyền phục vụ, đồng hành cùng doanh nghiệp; cải thiện các chỉ số môi trường kinh doanh một cách thực chất.

Hình ảnh đô thị tương lại vùng ĐBSCL (ảnh sưu tầm)

Điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Vĩnh Long giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050 không chỉ là sự thay đổi về mặt kỹ thuật quy hoạch mà còn phản ánh bước chuyển trong tư duy phát triển và định vị chiến lược của địa phương trong vùng Đồng bằng sông Cửu Long. So sánh với các mô hình phát triển trước đây và với các địa phương trong khu vực, có thể thấy Vĩnh Long đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá, nhưng đồng thời cũng đối mặt với không ít thách thức về hạ tầng, thể chế và năng lực thực thi. Việc tận dụng hiệu quả cơ hội, khắc phục các điểm nghẽn và triển khai đồng bộ các giải pháp sẽ là yếu tố quyết định để tỉnh hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm kinh tế biển và năng lượng tái tạo của vùng trong thời gian tới./.

Nguyễn Thanh Nguyên