Xóa bỏ mù lòa có thể phòng tránh, mang lại ánh sáng cho người nghèo và nâng cao chất lượng dịch vụ chăm sóc mắt cộng đồng là mục tiêu cao cả mà tỉnh Vĩnh Long và Tổ chức The Fred Hollows Foundation (FHF) đã cùng nhau nỗ lực thực hiện trong hơn hai thập kỷ qua. Mối quan hệ hợp tác bền chặt này không chỉ mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc mà còn là một minh chứng sinh động cho thành công của công tác đối ngoại nhân dân, góp phần lan tỏa hình ảnh một đất nước Việt Nam tích cực hội nhập, trọng thị và hợp tác hiệu quả với bạn bè quốc tế.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, việc thu hút và sử dụng hiệu quả các nguồn lực từ các tổ chức phi chính phủ nước ngoài đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của nhiều địa phương. Tại Vĩnh Long, với vai trò đầu mối của Liên hiệp các tổ chức hữu nghị tỉnh cùng sự phối hợp chặt chẽ của ngành y tế và giáo dục, sự đồng hành của Tổ chức FHF đã tạo ra những thay đổi mang tính bước ngoặt trong công tác phòng chống mù lòa trên toàn địa bàn.

Ánh sáng bắt đầu từ những điều thiết thực

Với người bị đục thủy tinh thể, ánh sáng đôi khi chỉ cách một ca phẫu thuật. Tuy nhiên, đối với những gia đình còn nhiều khó khăn, khoảng cách ấy có thể trở nên rất xa bởi chi phí điều trị, điều kiện đi lại và khả năng tiếp cận các dịch vụ y tế chuyên khoa.

Từ sự thấu hiểu đó, năm 2005, Tổ chức FHF bắt đầu đồng hành với tỉnh Vĩnh Long trong công tác phòng, chống mù lòa. Hoạt động đầu tiên là hỗ trợ phẫu thuật đục thủy tinh thể cho 500 bệnh nhân, với tổng kinh phí 15.800 USD.

Ngay trong năm 2006, FHF tiếp tục tài trợ 23.280 USD, hỗ trợ thực hiện thêm 380 ca phẫu thuật và đào tạo 8 phẫu thuật viên cho địa phương. Như vậy, chỉ trong hai năm đầu hợp tác, đã có ít nhất 880 người bệnh được phẫu thuật, với tổng kinh phí hỗ trợ trực tiếp là 39.080 USD.

Đằng sau mỗi ca phẫu thuật thành công không chỉ là một đôi mắt được nhìn thấy ánh sáng. Đó còn là cơ hội để người cao tuổi tự chăm sóc bản thân, để người lao động tiếp tục làm việc, để các gia đình giảm bớt gánh nặng và để người bệnh thêm tự tin hòa nhập với cộng đồng.

Năm 2007 đánh dấu bước chuyển quan trọng khi FHF triển khai Dự án nâng cao năng lực phòng, chống mù lòa dựa vào cộng đồng. Hoạt động hợp tác từ đây không còn chỉ tập trung vào việc hỗ trợ điều trị cho từng bệnh nhân mà từng bước hướng đến xây dựng mạng lưới chăm sóc mắt từ tuyến tỉnh đến cơ sở, tạo nền tảng phát triển lâu dài cho địa phương.

Đây cũng là điểm khác biệt trong cách tiếp cận của FHF: giải quyết những nhu cầu cấp thiết trước mắt, đồng thời đầu tư cho nguồn nhân lực, cơ sở vật chất và khả năng tự chủ của hệ thống y tế địa phương.

Đặt nền móng cho hệ thống chăm sóc mắt toàn diện

Giai đoạn 2008–2012 đánh dấu bước phát triển quan trọng trong quan hệ hợp tác giữa tỉnh Vĩnh Long và FHF. Các hoạt động được triển khai đồng bộ hơn, bao gồm phẫu thuật miễn phí, đào tạo bác sĩ chuyên khoa, cung cấp trang thiết bị và mở rộng dịch vụ khám, điều trị tại cộng đồng.

Nổi bật là Dự án phát triển hệ thống chăm sóc mắt toàn diện giai đoạn 2009–2012, với tổng kinh phí 387.000 USD. Dự án đã góp phần nâng cấp cơ sở vật chất, củng cố năng lực chuyên môn và đưa các dịch vụ chăm sóc mắt đến gần hơn với người dân.

Nếu như những năm đầu, kết quả hợp tác được nhìn thấy qua số ca phẫu thuật thì ở giai đoạn này, giá trị lớn hơn đã được tạo dựng: Vĩnh Long từng bước có đội ngũ chuyên môn, cơ sở vật chất và mạng lưới chăm sóc mắt để phục vụ người dân một cách thường xuyên.

Giai đoạn 2013–2016 tiếp tục mở ra bước phát triển mang tính hệ thống. Với kinh phí hơn 10 tỷ đồng, dự án phát triển mô hình chăm sóc mắt toàn diện tại tỉnh được triển khai từ nâng cấp hạ tầng, đào tạo nhân lực đến tổ chức khám sàng lọc và truyền thông nâng cao nhận thức.

Các hoạt động đặc biệt quan tâm đến người dân ở vùng sâu, vùng xa, nơi việc tiếp cận dịch vụ y tế còn nhiều hạn chế. Thay vì chờ người bệnh tìm đến cơ sở y tế, các dịch vụ khám sàng lọc từng bước được đưa về cộng đồng, giúp phát hiện sớm những trường hợp suy giảm thị lực và tạo điều kiện để người dân được tư vấn, điều trị kịp thời.

Mô hình chăm sóc mắt toàn diện được hình thành trên nguyên tắc lấy người dân làm trung tâm, kết hợp giữa phòng bệnh, phát hiện sớm, điều trị và quản lý lâu dài. Đây chính là nền tảng để các kết quả của dự án không kết thúc khi nguồn tài trợ kết thúc, mà tiếp tục được duy trì trong hệ thống y tế địa phương.

Không chỉ trao kinh phí, mà còn chuyển giao tri thức

Một trong những giá trị nổi bật nhất của hành trình hợp tác giữa Vĩnh Long và FHF là phương thức hỗ trợ mang tính phát triển.

FHF không chỉ cung cấp kinh phí, trang thiết bị hay hỗ trợ tổ chức các đợt phẫu thuật. Thông qua các chương trình đào tạo, tổ chức đã góp phần nâng cao năng lực cho bác sĩ, phẫu thuật viên và nhân viên y tế tuyến cơ sở. Kiến thức, kinh nghiệm và các quy trình chuyên môn từng bước được chuyển giao để đội ngũ y tế địa phương có thể chủ động thực hiện nhiệm vụ.

Các quy trình khám, điều trị và theo dõi bệnh nhân được xây dựng, chuẩn hóa, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ và bảo đảm an toàn trong điều trị. Hoạt động quản lý dữ liệu cũng được quan tâm, giúp ngành y tế theo dõi tình hình bệnh tật, đánh giá nhu cầu của cộng đồng và xây dựng kế hoạch can thiệp phù hợp hơn.

Đó là sự chuyển dịch từ hỗ trợ trực tiếp sang xây dựng năng lực; từ giải quyết một số trường hợp cụ thể sang góp phần củng cố cả một hệ thống.

Cách tiếp cận này thể hiện tinh thần tôn trọng, đồng hành và chia sẻ trách nhiệm giữa tổ chức quốc tế với địa phương tiếp nhận viện trợ. Kết quả của hợp tác vì thế không chỉ được đo bằng giá trị kinh phí, số trang thiết bị hay số người được khám, điều trị, mà còn được thể hiện qua khả năng tiếp tục vận hành và phát triển của hệ thống chăm sóc mắt sau mỗi dự án.

Nhờ sự hỗ trợ đó, hàng chục nghìn người dân đã có cơ hội tiếp cận các dịch vụ chăm sóc mắt với chi phí phù hợp; nhiều cán bộ y tế được nâng cao năng lực và các hoạt động chăm sóc mắt từng bước được lồng ghép vào những chương trình y tế hiện có.

Đưa dịch vụ đến với những người cần được quan tâm nhất

Từ năm 2016 đến nay, quan hệ hợp tác giữa Vĩnh Long và FHF tiếp tục được mở rộng theo hướng chuyên sâu, công bằng và bền vững hơn.

FHF không chỉ trực tiếp triển khai các hoạt động mà còn đóng vai trò cầu nối, giới thiệu những đối tác quốc tế khác cùng đồng hành với địa phương. Tiêu biểu là Tổ chức Eye Care Foundation, với tổng giá trị hỗ trợ khoảng 280.000 USD trong giai đoạn 2016–2026, nhằm điều trị và ngăn ngừa các vấn đề suy giảm thị lực, mù lòa cho người dân tỉnh Vĩnh Long.

Trong giai đoạn mới, các hoạt động hợp tác ngày càng quan tâm đến những nhóm có nguy cơ cao hoặc gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận dịch vụ, như trẻ em, người cao tuổi và người dân ở khu vực vùng sâu, vùng xa.

Dự án nâng cao chất lượng dịch vụ khúc xạ và kính thuốc giai đoạn 2023–2028 góp phần chuẩn hóa dịch vụ, giúp người dân được khám và sử dụng kính thuốc đạt tiêu chuẩn. Mô hình chăm sóc mắt tuyến cơ sở được thúc đẩy nhằm bảo đảm những dịch vụ y tế thiết yếu không chỉ tập trung tại khu vực đô thị hoặc các bệnh viện tuyến trên.

Đối với người cao tuổi, việc xây dựng mô hình chăm sóc tích hợp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Suy giảm thị lực không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn làm giảm khả năng vận động, giao tiếp và tự chăm sóc. Vì vậy, chăm sóc mắt cho người cao tuổi cũng chính là góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và giảm gánh nặng cho gia đình, cộng đồng.

Tinh thần xuyên suốt của các hoạt động là hướng đến sự công bằng trong chăm sóc sức khỏe: mọi người dân, dù ở địa bàn nào hay có điều kiện kinh tế ra sao, đều cần có cơ hội tiếp cận những dịch vụ chăm sóc mắt cần thiết.

Bảo vệ thị lực cho thế hệ tương lai

Một dấu mốc mới trong hành trình hợp tác được mở ra vào tháng 12/2025, khi dự án chăm sóc mắt học đường có kinh phí hơn 6,1 tỷ đồng chính thức được khởi động tại Vĩnh Long.

Dự án được triển khai tại 373 cơ sở giáo dục, từ cấp mầm non đến trung học phổ thông. Quy mô này cho thấy chăm sóc mắt học đường không còn là một hoạt động riêng lẻ mà đã trở thành một chương trình có tính hệ thống, hướng đến bảo vệ thị lực cho trẻ em ngay từ những năm đầu đời.

Trong bối cảnh học sinh ngày càng tiếp xúc nhiều với sách vở, thiết bị điện tử và các hoạt động nhìn gần, việc phát hiện sớm những vấn đề về khúc xạ có ý nghĩa rất lớn. Một học sinh không nhìn rõ bảng có thể gặp khó khăn trong tiếp thu bài học; một trường hợp suy giảm thị lực không được phát hiện kịp thời có thể ảnh hưởng lâu dài đến quá trình học tập và phát triển.

Thông qua hoạt động khám sàng lọc, tư vấn, chuyển tuyến và hỗ trợ can thiệp, dự án góp phần giúp nhà trường, gia đình và ngành y tế phối hợp tốt hơn trong việc chăm sóc mắt cho học sinh.

Đầu tư cho thị lực của trẻ em cũng chính là đầu tư cho tương lai. Khi một em nhỏ được nhìn rõ hơn, em có thêm cơ hội học tập, khám phá thế giới và phát huy khả năng của mình. Ánh sáng mà dự án mang lại vì thế không chỉ là ánh sáng trước mắt, mà còn là ánh sáng của tri thức, ước mơ và những cơ hội trong cuộc đời.

Khi đối ngoại nhân dân hiện diện trong đời sống cộng đồng

Đằng sau những kết quả hợp tác là sự phối hợp bền bỉ giữa FHF với các cơ quan của tỉnh Vĩnh Long.

Với vai trò cơ quan đầu mối về đối ngoại nhân dân, Liên hiệp các tổ chức hữu nghị tỉnh Vĩnh Long đã tích cực vận động, kết nối và phối hợp với các sở, ngành, đặc biệt là ngành y tế và giáo dục, để tiếp nhận và triển khai các dự án phù hợp với nhu cầu của địa phương.

Qua quá trình phối hợp, các bên cùng trao đổi nhu cầu, xây dựng nội dung hoạt động, tổ chức thực hiện và theo dõi kết quả. Mối quan hệ giữa địa phương với tổ chức quốc tế vì vậy không chỉ là quan hệ giữa bên tài trợ và bên tiếp nhận, mà trở thành sự hợp tác bình đẳng, cùng hướng đến mục tiêu nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Đối ngoại nhân dân đôi khi được thể hiện qua những hội nghị, cuộc gặp gỡ hay hoạt động giao lưu. Nhưng tại Vĩnh Long, đối ngoại nhân dân còn hiện diện trong từng ca phẫu thuật giúp một người cao tuổi nhìn thấy con cháu; trong những chuyến khám sàng lọc đến vùng sâu, vùng xa; trong một chiếc kính thuốc giúp học sinh nhìn rõ từng dòng chữ trên bảng.

Chính những kết quả gần gũi và cụ thể ấy đã góp phần giúp bạn bè quốc tế hiểu hơn về một Việt Nam hòa bình, nhân văn, luôn coi trọng sức khỏe và hạnh phúc của nhân dân; đồng thời cho thấy Việt Nam là một đối tác trách nhiệm, chủ động và hiệu quả trong việc tiếp nhận, quản lý và phát huy các nguồn lực hợp tác quốc tế.

Hành trình của niềm tin và trách nhiệm

Hơn 20 năm không chỉ là một dấu mốc về thời gian. Đó là chặng đường đủ dài để kiểm chứng sự tin cậy, trách nhiệm và hiệu quả của một mối quan hệ hợp tác.

Từ những ca phẫu thuật đục thủy tinh thể đầu tiên, sự đồng hành giữa tỉnh Vĩnh Long và FHF đã từng bước phát triển thành các dự án xây dựng năng lực, hoàn thiện cơ sở vật chất, phát triển dịch vụ chuyên sâu, chăm sóc mắt học đường và mở rộng khả năng tiếp cận cho những nhóm dễ bị tổn thương.

Quan trọng hơn, hành trình ấy đã góp phần tạo nên một hệ thống chăm sóc mắt có khả năng tiếp tục phát triển bằng chính nguồn nhân lực, kinh nghiệm và quyết tâm của địa phương.

Những con số về kinh phí, số ca phẫu thuật hay số cơ sở giáo dục được thụ hưởng là các dấu mốc đáng trân trọng. Tuy nhiên, giá trị sâu sắc nhất vẫn là những thay đổi trong cuộc sống của người dân: một người được nhìn thấy ánh sáng, một học sinh được học tập thuận lợi hơn, một gia đình giảm bớt gánh nặng và một cộng đồng được tiếp cận dịch vụ y tế công bằng hơn.

Trên nền tảng đã được vun đắp qua hơn hai thập kỷ, tỉnh Vĩnh Long tin tưởng sự hợp tác với FHF và các đối tác quốc tế sẽ tiếp tục được củng cố, mở rộng và thích ứng với những nhu cầu mới của cộng đồng.

Hành trình mang lại ánh sáng vẫn đang tiếp nối. Và trong hành trình ấy, mỗi đôi mắt được chăm sóc, mỗi người dân được trao thêm cơ hội sống khỏe mạnh, tự tin chính là một minh chứng sinh động cho sức mạnh của tình hữu nghị, của sự sẻ chia và của hợp tác quốc tế vì con người.

Tiến Nam