Chỉ trong chưa đầy ba tháng, Việt Nam đã hoàn thiện những văn bản pháp lý quan trọng: ngày 10/12/2025, Quốc hội thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15; ngày 28/2/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 367/QĐ-TTg về kế hoạch triển khai thi hành luật; và từ ngày 1/3/2026, luật chính thức có hiệu lực.

“Đây là một tốc độ gần như kỷ lục trong xây dựng luật tại Việt Nam, thể hiện sự quyết liệt của Nhà nước trước những yêu cầu cấp thiết của thực tiễn”, ông Đặng Chiến Công nhận định.

Việc nhanh chóng hoàn thiện hành lang pháp lý không chỉ giúp định hướng phát triển AI một cách bài bản, mà còn tạo niềm tin cho doanh nghiệp (DN) và các nhà đầu tư, đồng thời bảo đảm việc ứng dụng công nghệ diễn ra an toàn, có trách nhiệm.

Báo chí trong kỷ nguyên AI: Chủ động thích ứng, giữ vững giá trị cốt lõi

Từ góc nhìn của lĩnh vực báo chí, nhà báo Lê Quốc Minh, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam cho biết sự chuyển biến về tư duy đối với AI đã diễn ra rõ rệt trong những năm gần đây.

Tổng Biên tập Lê Quốc Minh: AI không thay thế nhà báo mà chủ yếu thay thế các công việc lặp lại. Điều quan trọng là phải giữ nguyên tắc “con người trong vòng lặp”, đảm bảo tính chính xác, trách nhiệm và định hướng xã hội của báo chí.

Ông Lê Quốc Minh nhắc lại rằng trong giai đoạn 2015 - 2017, khi các khái niệm như tin giả hay AI mới xuất hiện, nhiều tòa soạn còn tỏ ra hoài nghi. Tuy nhiên, đại dịch COVID-19 đã trở thành “cú huých” mạnh mẽ, buộc báo chí phải đẩy nhanh quá trình chuyển đổi số và thích ứng với môi trường truyền thông mới.

Trên nền tảng đó, các cơ quan báo chí đã từng bước ứng dụng AI vào hoạt động nghiệp vụ. Từ việc sản xuất nội dung đa phương tiện, video 360^o, đến nay AI đã hỗ trợ hiệu quả trong nhiều khâu như gỡ băng phỏng vấn, dịch thuật, sản xuất tin dữ liệu và phân tích hình ảnh. Điều này không chỉ giúp tăng năng suất mà còn nâng cao chất lượng nội dung.

Theo nhà báo Lê Quốc Minh, xu hướng quốc tế cho thấy AI đang trở thành ưu tiên đầu tư hàng đầu của các tòa soạn. Công nghệ này không chỉ giúp tối ưu vận hành mà còn giải phóng thời gian để nhà báo tập trung vào các nội dung chuyên sâu, có giá trị cao.

Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo về những thách thức đi kèm, đặc biệt là nguy cơ lan truyền thông tin sai lệch, nội dung thiếu kiểm chứng và sự gia tăng của các sản phẩm deepfake. Trong bối cảnh lượng nội dung do AI tạo ra ngày càng lớn, việc kiểm soát chất lượng và đảm bảo độ tin cậy trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Trước thực tế đó, Báo Nhân Dân đã đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng các nền tảng công nghệ hiện đại để cá nhân hóa nội dung, phân tích hành vi độc giả và nâng cao hiệu quả xuất bản. Đồng thời, tòa soạn đang chuyển từ việc sử dụng AI tạo sinh sang phát triển các hệ thống AI Agent nhằm tự động hóa sâu hơn trong quản trị và sản xuất nội dung.

Công tác đào tạo cũng được chú trọng, với mục tiêu mở rộng các chương trình tập huấn AI cho đội ngũ nhà báo, bao gồm cả các khóa học chuyên sâu dành cho lãnh đạo cơ quan báo chí.

Nhấn mạnh vai trò của con người, nhà báo Lê Quốc Minh khẳng định: AI không thay thế nhà báo mà chủ yếu thay thế các công việc lặp lại. Điều quan trọng là phải giữ nguyên tắc “con người trong vòng lặp”, đảm bảo tính chính xác, trách nhiệm và định hướng xã hội của báo chí.

“Quan điểm xuyên suốt là làm chủ công nghệ, không để công nghệ chi phối”, ông Lê Quốc Minh nhấn mạnh.

Mở rộng năng lực AI cho cộng đồng

Từ góc nhìn về ứng dụng AI trong DN, bà Thảo Griffiths, Giám đốc Chính sách công phụ trách thị trường Việt Nam, Lào, Campuchia và Myanmar tại Meta cho biết Việt Nam đang nổi lên như một điểm sáng về ứng dụng AI, với 93% DN nhỏ và vừa đã tích hợp công nghệ này vào hoạt động.

Bà Thảo Griffiths: Việt Nam đang nổi lên như một điểm sáng về ứng dụng AI.

Tuy nhiên, bà cũng lưu ý những con số này chưa phản ánh đầy đủ chiều sâu của quá trình chuyển đổi. Giá trị thực sự của AI nằm ở việc ứng dụng vào các tình huống cụ thể, từ hỗ trợ giáo viên xây dựng bài giảng, giúp DN nhỏ tiếp cận khách hàng, đến phát triển các sản phẩm dựa trên dữ liệu tiếng Việt.

Thông qua các chương trình như OctoAI, Meta đã góp phần nâng cao năng lực và kỹ năng AI cho hơn một nghìn giáo viên, qua đó hỗ trợ Việt Nam trong quá trình phát triển nguồn nhân lực số.

Trong khi đó, ông John W. McIntyre, Đại biện lâm thời Phái đoàn Ngoại giao Hoa Kỳ tại Việt Nam nhấn mạnh rằng đầu tư cho giáo viên chính là đầu tư cho tương lai. Khi được trang bị kiến thức và công cụ phù hợp, giáo viên sẽ lan tỏa tác động tích cực đến học sinh và cộng đồng.

Ông John W. McIntyre: Khi được trang bị kiến thức và công cụ phù hợp, giáo viên sẽ lan tỏa tác động tích cực đến học sinh và cộng đồng.

Sáng kiến này sẽ trang bị cho 50.000 giáo viên Việt Nam những kỹ năng AI thiết thực thông qua các khóa học trực tuyến và hội thảo thực hành tại các Không gian Hoa Kỳ (American Spaces) trên khắp Việt Nam, đồng thời hỗ trợ các thầy cô xây dựng một mạng lưới chuyên môn trên phạm vi toàn quốc.

Bằng việc trao quyền cho các nhà giáo dục, ông John W. McIntyre cho biết chúng ta đầu tư vào thế hệ tiếp theo của Việt Nam, gồm những nhà ĐMST, các nhà tư duy và các nhà lãnh đạo.

“Giáo viên là nền tảng cho sự thành công của bất kỳ xã hội nào. Khi chúng ta cung cấp cho họ những công cụ và chương trình đào tạo tiên tiến, chúng ta giúp lan tỏa tác động của họ tới hàng nghìn học sinh và cộng đồng. Đó chính là sức mạnh của dự án này và cũng là lý do Hoa Kỳ tự hào đồng hành cùng chương trình”.

Ở góc độ triển khai thực tiễn, TS. Trần Việt Hùng, nhà sáng lập kiêm CEO STEAM for Vietnam và AI for Vietnam cho rằng AI không còn là câu chuyện của tương lai mà đang định hình hiện tại. Điều quan trọng là thay đổi tư duy sử dụng công nghệ.

“AI không phải câu chuyện của ngày mai, mà đang thay đổi mọi thứ ngay lúc này. Câu hỏi duy nhất là: 100 triệu người Việt Nam sẽ đứng ở đâu trong cuộc chuyển dịch này, là người sử dụng, hay người dẫn dắt?

TS. Trần Việt Hùng: AI không còn là câu chuyện của tương lai mà đang định hình hiện tại. Điều quan trọng là thay đổi tư duy sử dụng công nghệ.

Ông nhấn mạnh cần dừng hoàn toàn các công việc thủ công có thể giao cho AI, đồng thời chuyển từ tư duy “người làm việc giỏi” sang “người quản lý AI giỏi”. Điều đó đòi hỏi con người phải biết đặt mục tiêu đúng, định hướng AI thực thi và đánh giá kết quả.

“Đằng sau mỗi công cụ AI là hàng ngàn tiến sĩ và chuyên gia làm việc 24/7. Nhiệm vụ của con người là lãnh đạo các "nhân viên AI đó như thế nào”, TS. Trần Việt Hùng chia sẻ.

Theo đó, STEAM for Vietnam đang tập trung mở rộng năng lực AI cho cộng đồng, từ giáo viên, sinh viên đến người lao động trong nhiều lĩnh vực. Đồng thời, các dự án như ViGen và AI for Vietnam góp phần xây dựng hệ sinh thái dữ liệu và công cụ đánh giá AI phù hợp với tiếng Việt.

Để tận dụng những cơ hội to lớn mà AI mang lại, dự án ViGen sẽ ra mắt ba sáng kiến mang tính nền tảng tại sự kiện: Nền tảng Đánh giá AI tiếng Việt, cuộc thi Hackathon AI-Native Việt Nam 2026, và Cộng đồng AI Việt.

1. Trần Việt Hùng tin tưởng rằng với nền tảng hiện có, Việt Nam hoàn toàn có thể chủ động tham gia và đóng góp vào sự phát triển của kỷ nguyên AI.

Tại sự kiện, bà Nguyễn Bảo Thoa, Giám đốc khu vực Đông Nam Á của AVPN đã giới thiệu sáng kiến AI Opportunity Fund nhằm nâng cao kỹ năng AI cho lực lượng lao động. Trong khi đó, bà Nguyễn Liên, đại diện Google khu vực châu Á - Thái Bình Dương thảo luận về việc tích hợp năng lực số và năng lực AI vào hệ sinh thái giáo dục.

Những sáng kiến này cho thấy một xu hướng rõ rệt: Phát triển AI không chỉ là câu chuyện của công nghệ, mà là câu chuyện của con người, giáo dục và hệ sinh thái./.

Nguồn:Tạp Chí Khoa Học