Truyện ký Anh Tám Thiện* có thời gian hơn 9 năm chiến đấu gian khổ trong đội hình Trung đoàn 3 Quân khu 9. Sau giải phóng miền Nam, do thương tật sức khỏe yếu kém anh được phục viên và tiếp tục công tác với địa phương xã Hòa Hiệp huyện Tam Bình. Một buổi sáng, Tám Thiện đang giải quyết công việc của xã thì có anh cán bộ trên huyện Tam Bình xuống tìm, hỏi: - Anh có phải là Tám Thiện ở Tiểu đoàn 306, năm 1972 bị máy bay Cán gáo đánh sập công sự suýt chết ở Hóc Bà Tùng không? Tám Thiện nhìn anh cán bộ Huyện một lúc, thấy khuôn mặt hơi quen, nhưng không nhớ ra anh là ai, sao lại biết mình rồi trả lời: - Đúng là tôi. Nhưng anh là ai mà biết việc tôi bị máy bay giặc đánh sập hầm vậy? - Anh không nhận ra tôi là ai hả? - Xin lỗi, tôi thấy anh nét mặt hơi quen, hình như tôi có gặp một lần ở đâu đó, nhưng tôi không nhớ ra. Mong anh thông cảm và cho tôi biết anh là ai? Anh cán bộ Huyện cười khà khà, nói: - Tôi là Mười Đực**. Năm 1972, tôi là Xã đội trưởng xã Mỹ Thạnh Trung. Hôm anh và Ba Xiêm, Sáu Đức bị máy bay Cán gáo đánh sập công sự ở Hóc Bà Tùng tôi chỉ huy anh em du kích xã kịp thời tìm được cái công sự bị sập đó cứu sống anh, nếu chậm chừng 15, 20 phút nữa thì anh lọt vào tay bọn lính Bảo an Tam Bình rồi! Tám Thiện chăm chú lắng nghe xong, vội đứng dậy chạy đến ôm anh Mười Đực, nói: - Ôi, anh là người ơn cứu mạng mà tôi không nhận ra. Nhưng hôm đó, sau khi tôi được móc và kéo lên từ công sự bị sập, tôi chưa kịp nhìn kỷ mặt anh thì anh đã kêu anh em du kích kè tôi tới nơi an toàn hơn, còn anh lo móc tiếp hai anh Ba Xiêm, Sáu Đức lên và bố trí chống càn. Sau đó, tôi được chuyển về Quân y huyện, chỉ thoáng thấy mặt anh lần đó rồi mình không gặp nhau nữa, thời gian qua đã hơn 5 năm rồi thì làm sao tôi nhớ mặt anh được! - Đêm đó anh được chuyển về Quân y Huyện, từ đó về sau tôi không có tin tức về anh, không biết anh chết sống ra sao nữa; nhưng chúng tôi thường nhắc đến anh và Ba Xiêm, Sáu Đức vì các anh đã dũng cảm cứu mạng được nhiều anh em cán bộ dân chánh xã tôi. Mới cách nay mấy hôm, tôi nghe anh Sáu Mẫn Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện nói anh đã về công tác tại xã này, nên nhân chuyến công tác tôi tìm thăm anh luôn. - Anh Mười ơi, tôi muốn đi thăm gia đình của anh Ba Xiêm, anh Sáu Đức để đốt nhang cho 2 anh, anh giúp tôi nghen! - Quá tốt! Vậy sáng ngày thứ bảy tuần này anh vô ngay Ban Tuyên giáo Huyện ủy, tôi sẽ chở anh đi. - Tôi mới về nên chưa biết nhiều anh em trên huyện. Xin hỏi, anh hiện giờ đang giữ chức vụ gì? - Tôi đang là Ủy viên Thường vụ Huyện ủy, Trưởng Ban Tuyên giáo. Thôi, hôm nào rảnh rổi mình sẽ nói chuyện nhiều hơn, tôi phải đi làm việc với đ/c Bí thư xã đây. Tạm biệt anh. -o0o- Đến thăm gia đình hai anh Ba Xiêm, Sáu Đức ở ấp Mỹ Phú 3 xã Mỹ Thạnh Trung, thấy hoàn cảnh gia đình của hai anh, Tám Thiện rất xúc động. Cả hai căn nhà đều xiêu vẹo trống trước trống sau, bàn thờ các anh chỉ bằng gỗ tạp. Chị Ba Xiêm, chị Sáu Đức làn da đều cháy nắng vì các chị phải bươn chải, đảm đang việc nhà, việc đồng áng, vừa chăm sóc con cái, vừa lo cái ăn cho gia đình. Mấy đứa con của hai chị đã đi học cấp 1, đi học về cũng phải giúp mẹ nên các cháu bị nắng ăn đen đúa, tóc đỏ hoe! Biết tin Tám Thiện đến thăm gia đình Ba Xiêm, Sáu Đức, thân nhân của hai gia đình và bà con lối xóm nhiều người đến nhà Sáu Đức để nghe Tám Thiện kể lại trận đánh mà hai anh đã hy sinh. Anh Mười Đực giới thiệu: - Đây là anh Tám Thiện ở Tiểu đoàn 306, người đã ở chung công sự chiến đấu, sẽ kể lại cụ thể tình tiết trận đánh và tình huống hy sinh của hai anh Ba Xiêm, Sáu Đức cho gia đình và bà con biết. Mọi ánh mắt đều nhìn vào Tám Thiện. Anh cúi đầu chào mọi người rồi nói: - "Thưa bà con, tôi là Tám Thiện, năm 1972 là Trung đội trưởng Trinh sát đo đạt pháo binh ở Đại đội 55 pháo trợ chiến của Tiểu đoàn 306 Trung đoàn 3 Quân khu 9. Được lệnh của Chỉ huy Tiểu đoàn, tôi và anh Út Thao Đại đội phó đến Hóc Bà Tùng thuộc xã Mỹ Lộc liên hệ với các anh Xã đội Mỹ Thạnh Trung đang sống lưu vong ở đó, nhờ dẫn đường ra khu vực Ngã ba Cây Bàng tìm nơi đặt trận địa pháo cối 82 li để pháo kích vào Chi khu Tam Bình. Trong đêm đi thực địa xong, gần sáng mới về đến chỗ Xã đội Mỹ Thạnh Trung ở, chúng tôi ở lại đó với các anh. Nơi các anh ở, cây lớn đã bị địch phát hoang, chỉ còn lùm bụi, cây mới mọc lại thấp chủng rất bất lợi cho việc đóng quân và trú ẩn. Đến khoảng 2 giờ chiều, nghe tiếng ầm ì của máy bay trực thăng từ hướng tỉnh lỵ Vĩnh Long bay xuống, tôi và các anh du kích xã vội xách súng chạy ra công sự. Tôi và 2 anh du kích đã đến được chỗ công sự hình chữ Z, được ngụy trang kín đáo bằng cách trồng cây cỏ. Ra được đến nơi này xem như chúng tôi đã tạm an toàn. Bầy trực thăng kéo tới. Chúng gồm 1 chiếc trực thăng chỉ huy HU.1A, 2 chiếc máy bay Cán gáo và 2 chiếc máy bay Cá Lẹp***. Chúng hạ độ cao, quần đảo chỗ khu vực Xã đội Mỹ Thạnh Trung đóng quân. Lúc đó, chúng tôi thấy còn mười mấy anh cán bộ xã chưa chạy ra được tới các công sự trú ẩn, mắc kẹt trên đoạn đường cây cối thưa thớt, phải núp vào các bụi cây trâm bầu thấp chủng cao chưa quá đầu người. Hai chiếc Cán gáo tiếp tục hạ độ cao, bay vòng hẹp để tìm mục tiêu. Các anh cán bộ đang bị kẹt núp trong các bụi cây phải xoay qua xoay lại để né tầm nhìn của bọn địch trên máy bay. Tình thế nguy cấp quá, sớm muộn gì bọn Cán gáo cũng phát hiện, bắn các anh chết ráo. Ba anh em chúng tôi bàn với nhau: Phải bắn mấy chiếc Cán gáo này buộc nó bay cao lên, bay xa ra, hút bọn địch về phía mình để giải cứu cho đồng chí mình có cơ hội kịp chạy ra công sự. Chúng tôi biết rất rõ khi chúng tôi nổ súng, lộ mục tiêu, bọn Cán gáo, Cá Lẹp sẽ tập trung bắn chúng tôi. Đây là việc làm rất táo bạo, rất nguy hiểm, nhưng chúng tôi không thể nào cầu an, nhắm mắt làm ngơ, nhìn bọn giặc tự do bắn giết đồng chí mình. Không, dù phải hy sinh tính mạng, chúng tôi cũng phải nổ súng bắn máy bay giặc để cứu đồng chí mình! Bàn bạc thống nhất với nhau xong thì hai chiếc máy bay cán gáo bay tới. Ba khẩu AR.15 của chúng tôi nhắm vào chiếc bay gần nhất đồng loạt nổ súng, nó hốt hoảng vội bay tưng lên cao. Các anh cán bộ xã bị kẹt lại chớp thời cơ chạy được hết đến nơi trú ẩn. Công sự của chúng tôi đã bị địch phát hiện, chiếc trực thăng chỉ huy ném trái khói màu rơi sát công sự. Lập tức, hai chiếc Cá Lẹp luân phiên nhau phóng hàng chục trái Rocket xuống chỗ công sự của chúng tôi, tiếng nổ đinh tai nhức óc, mùi khói bụi ập vào công sự khét lẹt, cây cỏ chung quanh bay mất hết, lộ ra cái công sự trống trơn! May mắn là không có trái Rocket nào trúng ngay công sự nên chúng tôi vẫn an toàn. Tôi hỏi tên các anh thì được biết anh ngồi giữa công sự là Ba Xiêm, anh ngồi phía ngoài miệng công sự là Sáu Đức. Phóng hết Rocket, bọn Cá Lẹp bổ nhào xuống bắn hàng loạt đạn đại liên, đạn cắm phầm phập chung quanh, có nhiều viên trúng nóc công sự. Công bằng mà nói trực thăng Cá Lẹp là loại trực thăng chiến đấu chủ lực của Mỹ, uy lực quá dữ, nhưng…chẳng làm trầy da tróc vẩy gì được bọn tôi! Bắn phá một lúc rồi bọn Cá Lẹp bay hết lên cao, tới phần của bọn Cán gáo. Chúng bay vòng hẹp, bắn đại liên cực nhanh (6 nòng) vào công sự của chúng tôi. Tôi nói với anh Sáu Đức, nó bay qua hướng của ai thì người đó bắn, không cho nó bay đến gần mình. Chúng tôi bắn. Mấy chiếc Cán gáo không dám bay gần chúng tôi, chỉ bay xa bắn vào công sự nên chúng tôi chưa hề hấn gì. Một lúc sau, bọn Cán gáo và Cá Lẹp bay về sân bay Vĩnh Long, chỉ còn lại chiếc trực thăng HU.1A quần đảo bắn đạn đại liên xuống chỗ công sự của chúng tôi, đạn găm nghe phầm phập. Tôi lúc đó muốn liều mạng chạy đi chỗ khác, nhưng lạ địa hình không biết chỗ nào có công sự, có chông, lôi, lựu đạn gài nên đành bấm bụng nằm lại! Lúc đó, tôi nghe có tiếng súng bộ binh trên hướng lộ Cái Ngang. Hai chiếc Cán gáo và hai chiếc Cá Lẹp từ sân bay Vĩnh Long đã bay xuống tới thay cho tốp máy bay vừa bay đi. Chúng quần đảo, chiếc trực thăng chỉ huy quăng trái khói màu gần công sự chúng tôi. Hai chiếc Cá Lẹp phóng mấy chục trái Rocket, nhưng may mắn cho chúng tôi là bọn này phóng pháo như đổ đinh mà không có trái nào trúng ngay công sự! Đến lượt bọn Cán gáo, chúng bay vòng quanh bắn đạn đại liên cực nhanh vào công sự của chúng tôi. Một viên đạn trúng ngực anh Sáu Đức trổ ra sau lưng, xì máu bọt ra ngoài, chắc là anh bị bắn xuyên phổi". Nhiều tiếng khóc, tiếng nấc vang lên. Tám Thiện ngưng kể, nhìn thấy vợ con, người thân anh Sáu Đức khóc, nhiều người rơm rớm nước mắt. Hình ảnh anh Sáu Đức nghẹt thở oằn oại đau đớn, tiếng thở nghe khèn khẹt, máu bọt xì ra, cảnh tượng đó hiện ra rõ mồn một trong tâm trí Tám Thiện; anh cũng không cầm được nước mắt nhưng không dám kể lại cảnh tượng lúc đó vì sợ thân nhân anh Sáu Đức đau lòng. Dằn cơn xúc động, Tám Thiện kể tiếp: - "Anh Ba Xiêm vội kéo anh Sáu Đức vào bên trong công sự, còn anh thay chỗ anh Sáu Đức tiếp tục bắn máy bay. Một tràng đạn đại liên cực nhanh nổ chát chúa, đạn găm phầm phập vào công sự. Một viên đạn trúng ngực anh Ba Xiêm trổ ra sau lưng, máu xịt có vòi, chắc là trúng tim. Máu của anh phun trúng tôi và Sáu Đức, máu chảy tràn xuống lớp đất sình sềnh sệt trong công sự, dính vào người tôi và anh Sáu Đức. Anh đau đớn giãy giụa vài cái và gục chết ngay tại chỗ!" Nhiều tiếng khóc vang lên. Một em thanh niên ràn rụa nước mắt, xưng là em trai của anh Ba Xiêm, hỏi: - Bọn Cán gáo nó vây đánh các anh như vậy, các anh du kích khác không bắn nó để cứu các anh sao? Tám Thiện trả lời: - Tôi có nghe mười mấy tiếng súng lẻ tẻ bắn máy bay, bọn Cán gáo có bắn về hướng đó mấy tràng đạn đại liên cực nhanh, nhưng chúng vẫn tập trung đánh vào chỗ công sự chúng tôi. Nếu ở đơn vị bộ đội chúng tôi thì các anh em khác đã quyết liệt nổ súng chi viện, không để chúng tự do vây đánh đồng đội mình như vậy đâu! Anh Tám Thiện kể tiếp: - "Bọn Cán gáo thay đổi cách đánh: Một chiếc bay vòng quanh bắn đạn đại liên cực nhanh vào công sự để chúng tôi không ngóc đầu lên được mà bắn chúng, một chiếc bay thấp trên đầu chúng tôi ném thuốc khối xuống -thuốc nổ TNT-, tiếng nổ gần đinh tai nhức óc, tức cả ngực. Một viên đạn lửa găm vào thành công sự phía sau lưng tôi, lửa xịt ra trúng vào giữa xống lưng tôi nóng hổi, cháy thịt khét lẹt, đau điếng. Vết phỏng to cở 4 ngón tay và thành thẹo đây này". Anh vạch áo cho mọi người xem vết thẹo rồi kể tiếp: - "Bọn cán gáo vẫn tiếp tục bắn và ném thuốc khối, chúng quyết tiêu diệt cho bằng được công sự chúng tôi. Anh Sáu Đức tuy đau đớn oằn oại, khó thở nhưng vẫn còn sống. "Rắc". Tôi chết giấc! Bây giờ tôi nói cái cảm giác lúc chết cho bà con nghe: Tôi hoàn toàn không biết, không có một chút cảm giác nào hết; nếu chết thiệt luôn thì thật là khỏe ru! Không biết thời gian tôi chết giấc bao lâu, chừng tỉnh lại tôi mới biết công sự của mình đã bị thuốc khối đánh sập, khúc cây dừa to tướng dùng để đắp nóc công sự sụp xuống đè trên lưng, trên đầu làm tôi không nhúc nhích cục kịch gì được, lỗ mũi chỉ cách lớp đất sình trong công sự chừng một lóng tay! May phước ông bà, nếu lúc tôi chết giấc mà lỗ mũi bị giúi trong lớp đất sình đó thì tôi chết luôn là cái chắc! Mình mẩy, đầu cổ tôi ê ẩm, đau đớn, hộc máu miệng, sặc máu mũi, lỗ tai bên phải điếc đặc chảy máu, mặt bên phải rát rạt vì bị hơi ép và tro mạt thuốc khối phả vào. Lỗ tai bên phải của tôi sau đó điếc luôn vì bị thủng màn nhĩ; mặt bên phải của tôi đến giờ vẫn còn mấy chục vết thâm đen đây này!". Tám Thiện chỉ những vết thâm trên mặt cho mọi người xem rồi kể tiếp: - "Bọn máy bay trực thăng đã bỏ đi. Tôi nằm kẹt trong công sự mà lo lắng vô cùng. Lo là không biết các anh Xã đội có tìm được công sự bị sập này mà cứu mình không, hay là bị lọt vào tay của bọn lính Tam Bình đang kéo xuống thì chỉ có con đường chết! Lúc đó nỗi nhớ ập đến. Nhớ cha mẹ già đang mong ngóng chờ con, nhớ người vợ trẻ đang mang thai mà chưa biết đứa con đầu lòng của mình là trai hay gái; nhớ người thân, nhớ đồng đội… Lúc đó tôi thấy thời gian dài khủng khiếp! Có tiếng chân đi phía trên rồi có tiếng người la lên: - Đây nè, công sự bị sập này có người nè! Móc lên coi có ai còn sống không?- Lúc đó, tôi chưa biết là anh em mình hay kẻ địch sẽ móc mình lên nữa; trong bụng rất hồi hộp, nhưng trong hoàn cảnh này chỉ đành phó mặc cho số phận mà thôi!" Tám Thiện ngưng kể, day qua nhìn anh Mười Đực. Anh Mười Đực biết ý, liền kể phần diễn biến tiếp sau. Anh nói: - Sau khi đánh hủy diệt được mục tiêu, bọn máy bay trực thăng bay hết về sân bay Vĩnh Long. Tiếng súng bộ binh của bọn lính Bảo an Tam Bình bắn lốp bốp mỗi lúc một gần, chúng đang kéo xuống. Tôi bảo anh em du kích phải khẩn trương đến chỗ công sự của anh em mình bị máy bay Cán gáo đánh sập coi có ai còn sống không để cứu anh em. Tới khu vực máy bay địch tập trung đánh khi nảy, tôi thấy trên mảnh đất chưa đầy trăm mét vuông, chi chít dấu vết của đạn Rocket và thuốc khối TNT nổ khoét xuống mặt đất; vết cày xới của hàng ngàn viên đạn đại liên cực nhanh, cây cỏ ngã liệt địa và một số bị đánh bay đi, nhiều chỗ đất tơi ra! Tìm một lúc mới gặp chỗ công sự bị đánh sập. Lớp đất trên nóc công sự bị đánh bay hết, khúc cây dừa gác xuôi để đắp nóc bị sập xuống. Móc khúc cây dừa lên thì thấy anh em mình bị đất vùi lấp. Một anh bị khúc cây dừa đè lên lưng, đè trên đầu gục xuống, lỗ mũi còn một chút xíu nữa là tới lớp đất sình! Chúng tôi kéo anh lên, anh vẫn còn sống, mình mẩy, mặt mày dính đầy sình đất máu me, không tự đi đứng được. Anh Út Thao lấy khăn dù lau mặt cho anh mới biết đó là anh Tám Thiện. Anh đã cảm ơn chúng tôi kịp thời cứu mạng. Tôi cho người kè anh tới nơi an toàn hơn. Chúng tôi tiếp tục móc hai anh Ba Xiêm, Sáu Đức lên, hai anh đều đã chết! Để xác hai anh nằm đó, chúng tôi rút về nơi an toàn hơn và bố trí chuẩn bị chống càn nếu bọn lính kéo tới nơi chúng tôi tránh né. Chừng mười lăm phút sau bọn lính kéo tới chỗ công sự bị máy bay Cán gáo đánh sập. Nếu chúng tôi chậm trễ, anh Tám Thiện đây lọt vào tay bọn lính Bảo an Tam Bình rồi! Ngày hôm đó, nếu anh Tám Thiện, Ba Xiêm, Sáu Đức không dũng cảm nổ súng bắn bọn máy bay Cán gáo để giải cứu cho số anh em cán bộ bị kẹt chưa ra được tới nơi trú ẩn thì số anh em này sẽ bị máy bay Cán gáo, Cá Lẹp phát hiện bắn chết ráo! Chúng tôi ghi ơn và khâm phục sự dũng cảm, quên mình để cứu đồng chí, đồng đội mình của các anh! Nghe diễn biến câu chuyện, mọi người cảm động, không ai cầm được nước mắt. Nhiều người chắt lưỡi, bàn tán: Nó tập trung hỏa lực mạnh của hai tốp máy bay đánh vào một chỗ như vậy, chú Tám Thiện này còn sống sót quả là phước lớn mạng lớn! Chú Sáu Cò**** là chú ruột của anh Ba Xiêm, chú đang là Chủ tịch Hội Nông dân của huyện, nước mắt ràn rụa, nhìn Tám Thiện, nói: - Hành động của cháu và Ba Xiêm, Sáu Đức thật là dũng cảm, không sợ giặc dữ, không sợ hy sinh, quên thân mình để cứu đồng chí, đồng đội mình. Các cháu giống như Lục Vân Tiên: thấy việc nghĩa thì làm, thấy người khác lâm nguy là cứu, đó là hành động anh hùng. "Kiến nghĩa bất vi vô dõng giả, Lâm nguy bất cứu mạc anh hùng". Tự hào lắm! Vẻ vang lắm! Các cháu thật xứng đáng là lính của Cụ Hồ! Chú thích: *Tên nhân vật chính đã đổi thành Tám Thiện. **Nhân chứng sống biết rất rõ sự việc này, anh tên Phan Văn Thành hiện ở ấp Mỹ Trung 2 xã Mỹ Thạnh Trung. ***Máy bay Cán Gáo tên là OH 6 Cayuse, địch còn gọi nó là "Cái trứng bay"; do khi bay trên trời hình dáng nó giống cái gáo dừa dùng múc nước nên bà con mình gọi nó là máy bay Cán Gáo! Còn máy bay Cá Lẹp chính là loại máy bay lên thẳng chiến đấu chủ lực của Mỹ AH-1 hay UH-1 Cobra mà chúng đặt tên là "Hổ mang chúa". Do thân của nó dẹp lép nên bà con mình đặt cho cái tên là Cá Lẹp. ****Chú Đỗ Thanh Nhàn, Chủ tịch Hội Nông dân Huyện Tam Bình những năm đầu mới Giải phóng.