Dân ca quan họ Bắc Ninh - Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại / Từ Thị Loan chủ biên, Nguyễn Chí Bền. - Hà Nội : Văn hóa Dân tộc, 2021. - 99 tr. ; 25 cm

Quan họ Bắc Ninh là một trong 14 di sản văn hoá phi vật thể được UNESCO công nhận gồm: Nhã nhạc cung đình, Không gian Cồng chiêng Tây Nguyên, Ca trù… Đồng thời, đây là vinh dự, tự hào không chỉ riêng của Bắc Ninh - Bắc Giang mà của cả dân tộc Việt Nam. Dân ca Quan họ là một hình thức hát giao duyên. Những liền anh trong trang phục truyền thống khăn xếp, áo the và những liền chị duyên dáng trong bộ áo mớ ba, mớ bẩy, đầu đội nón quai thao, cùng nhau hát đối những câu ca mộc mạc, đằm thắm, cách hát theo lối truyền thống không cần nhạc đệm mà vẫn đầy chất nhạc, thể hiện nét văn hóa tinh tế của người Quan họ. Để tìm hiểu sâu về loại hình văn hóa này, Thư viện tỉnh Vĩnh Long trân trọng giới thiệu đến bạn đọc quyển sách Dân ca quan họ Bắc Ninh di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại do Nxb Văn hóa Dân tộc phát hành năm 2021.

Dân ca Quan họ Bắc Ninh trong dòng chảy lịch sử văn hóa Việt Nam

Giới thiệu đến bạn đọc Nguồn gốc, quá trình hình thành, phát triển và Không gian văn hóa dân ca Quan họ Bắc Ninh.

Quan họ là những làn điệu dân ca của vùng Đồng bằng Bắc Bộ, tập trung chủ yếu ở vùng Kinh Bắc (Bắc Ninh và Bắc Giang). Đây là hình thức hát đối đáp giữa nam và nữ để biểu lộ tâm tình. Hầu hết các bài Quan họ đều theo thể lục bát hay lục bát biến thể. Quan họ được thực hành trong các hoạt động văn hóa, xã hội của cộng đồng; được cộng đồng lưu giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ, trở thành bản sắc của địa phương và lan tỏa trở thành không gian văn hóa đặc thù. Ngày 30/9/2009, dân ca quan họ Bắc Ninh chính thức được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Dân ca Quan họ Bắc Ninh - Những giá trị nghệ thuật và văn hóa

Giá trị nghệ thuật của dân ca Quan họ Bắc Ninh thể hiện qua Hệ thống làn điệu, giai điệu, bài ca phong phú; Lời ca trau chuốt, tinh tế; Cấu trúc âm nhạc đa dạng; Lề lối và kỹ thuật hát độc đáo… được tác giả miêu tả kỹ trong phần này.

Giá trị văn hóa của dân ca Quan họ Bắc Ninh thể hiện qua Nét đẹp trong tục kết chạ; Sự trang nhã, lịch thiệp trong văn hóa giao tiếp; Nét tinh tế trong văn hóa trang phục; Sự cầu kỳ trong văn hóa ẩm thực…

Kể từ ngày được vinh danh (2009), dân ca Quan họ Bắc Ninh đã lan tỏa mãnh liệt, được đông đảo quần chúng nhân dân không chỉ trong tỉnh, trong nước mà trên toàn thế giới biết đến bởi nét độc đáo, tinh tế trong từng chi tiết. Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển chung của đất nước, việc bảo tồn và phát huy dân ca Quan họ Bắc Ninh ngày càng trở nên có ý nghĩa và thiết thực hơn. Đặc biệt hơn trong thời kỳ toàn cầu hóa hiện nay, khi nước ta đã hội nhập với thế giới thì việc bảo tồn những yếu tố văn hóa truyền thống ngày càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết để đảm bảo hòa nhập nhưng không hòa tan trong việc giao lưu văn hóa với các nước trên Thế giới.

Dân ca Quan họ Bắc Ninh trong đời sống đương đại

Giới thiệu đến bạn đọc Nghệ nhân - Chủ thể của dân ca Quan họ Bắc Ninh và Các hình thức trình diễn dân ca Quan họ Bắc Ninh trong đời sống đương đại (bao gồm: Hát nghi lễ, Hát canh, Hát hội, Hát biểu diễn)

Tính đến nay tại Bắc Ninh có 03 Nghệ nhân Nhân dân, 17 Nghệ nhân ưu tú. Tại Bắc Giang có 01 Nghệ nhân Nhân dân, 10 Nghệ nhân ưu tú (trang 90-92). Điểm đặc biệt của dân ca quan họ so với phần lớn các loại hình dân ca khác là có sự tham gia của đội ngũ nghệ sĩ chuyên nghiệp. Họ đã góp phần đưa dân ca quan họ từ không gian hẹp của các cộng đồng nhỏ lên các sân khấu lớn, chuyên nghiệp cho hàng vạn, hàng triệu người nghe.

Bảo tồn và phát huy giá trị di sản dân ca Quan họ Bắc Ninh

Tỉnh Bắc Ninh tiếp tục đẩy mạnh thực hiện cam kết quốc tế về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, tuyên truyền, quảng bá dân ca quan họ với nhiều hình thức phong phú cả trong và ngoài nước, tích cực mở rộng các hình thức truyền dạy trong cộng đồng. Thể hiện qua các bài viết Hoàn thiện thể chế- chính sách bảo tồn, phát huy giá trị Di sản; Tăng cường công tác quảng bá Di sản; Đa dạng hoạt động truyền dạy Di sản…

Phụ lục

Giới thiệu đến bạn đọc Danh sách các làng quan họ và Danh sách các nghệ nhân, nghệ sĩ quan họ.

Ở cuối mỗi phần đều có hình ảnh minh họa với những tranh ảnh màu đẹp, rõ nét, tạo sự thích thú, thu hút bạn đọc.

Sau gần 13 năm được công nhận là di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại, quan họ Bắc Ninh thực sự lan tỏa, phát triển rộng khắp làng, xã, từng thôn xóm, góc phố, trở thành nét văn hóa đặc trưng bao trùm lên các lễ hội và sinh hoạt thường nhật của người dân. Cùng với đó, quan họ cũng đã lan tỏa đến mọi miền Tổ quốc, trở thành một biểu tượng văn hóa hấp dẫn trong quá trình hội nhập văn hóa quốc tế. 

Sách hiện có tại Thư viện tỉnh Vĩnh Long. Trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc.

 Ký hiệu: 398.80/D121C

 Thùy Nhung